Vertalen met gevoel

7 februari 2017, geschreven door Fimke Duursma
Vertalen

Vertalen is een subtiele aangelegenheid. Het liefst wil je alle betekenislagen meenemen, ook het gevoel dat de brontekst oproept. Voordat je gaat vertalen, moet je de opdrachtgever (het merk) goed kennen, zodat je precies weet wélk gevoel je wilt overbrengen.

Elk woord heeft een bepaalde gevoelswaarde. Dat maakt dat veel synoniemen niet écht synoniemen zijn. Ze betekenen wel hetzelfde, maar ze voelen net anders aan. Een gazon is geen grasveld, ijskast klinkt anders dan koelkast en een man is niet hetzelfde als een kerel. Om met Hans Teeuwen te spreken: “Das een gevoel, dat kun je niet uitleggen.”

Koekjes

Stel, je moet koekjes aanprijzen voor een exclusief merk. De Engelse verpakking vermeldt biscuits. Bij de vertaling heb je dan twee opties. Meestal krijg je gewoon een koekje aangeboden bij de thee. Maar als je kwaliteit en exclusiviteit wilt uitstralen, kun je ook kiezen voor biscuits (op z’n Frans). En liefst gooi je er een paar langere zinnen tussen. Die doen wat exclusiever aan dan korte, simpele zinnetjes. Lange zinnen zeggen: ik schat mijn doelgroep vrij intelligent in.

Associaties

Eén simpele zin kan je al voor een hoop keuzes stellen. Een voorbeeld:

This amazing collection was created by Berlin-based design studio Geckeler Michels.

Hoe vertaal je created in dit geval? Bij creëren heb ik zelf de associatie van een kunstenaar die uren schaaft aan een briljante ingeving. Ontwikkelen is meer een ambtelijk woord, passend bij mannen in pak. Ik vind het ook een wat fantasieloze keuze: ontwikkelen kan altijd. Het is niet erg beeldend en daardoor heel ‘veilig’. Op de markt brengen klinkt wat bedrijfskundig en doelmatig. En dan hebben we het nog niet eens over de vertaling van amazing gehad. Elke keuze roept andere associaties op.

Vers brood

Het klinkt misschien alsof we op alle slakken zout leggen. Maar een gevoel kan ontstaan door iets heel subtiels. Door woorden heel bewust te kiezen, bespeel je de lezer, vaak zonder dat hij het door heeft. Verander één woord en een korte tekst kan al andere associaties oproepen. Vergelijk het met de geur van vers gebakken brood die je soms ruikt als je de Albert Heijn in loopt. Zoals geuren onbewust je koopdrang kunnen aanzwengelen, kunnen woorden de beeldvorming van een merk of product subtiel beïnvloeden.

Slakken

Voordat je gaat vertalen, moet je je opdrachtgever dus goed kennen. Wat is typerend voor het merk? Wat is de gewenste uitstraling? De merkidentiteit is een belangrijke leidraad bij het kiezen van je woorden. Dat geldt voor teksten die je schrijft, maar net zo hard voor vertalingen. Als wij vertalen, leggen we zout op álle slakken. Zodat de vertaling op precies dezelfde knoppen drukt als het origineel.