De omgekeerde piramide vs het rechtopstaande wijnglas

25 februari 2015, geschreven door Charlotte Snel
Schrijven voor het web

In veel artikelen met tips voor schrijven voor het web staat dat je de informatie volgens de omgekeerde piramide zou moeten indelen: het belangrijkste staat bovenaan en het minst belangrijke – wat toch niemand meer leest – onderaan. Ik geloof dat het op het web niet (meer) zo werkt en wil daarom pleiten voor een ander model voor het schrijven van webtekst: het rechtopstaande wijnglas.

De omgekeerde piramide is achterhaald. Omgekeerde piramide voor nieuwsberichten

Toen ik journalistiek studeerde hoorde ik voor het eerst van de omgekeerde piramide, die je kon gebruiken als model om nieuwsberichten te schrijven. Dat werkt zo: in de eerste alinea zet je alles wat belangrijk is om te weten waar het over gaat of wat er is gebeurd. In de volgende alinea staat misschien nog wat interessants, maar gaandeweg wordt iedere zin iets onbelangrijker totdat de laatste zin echt volkomen overbodig is.

Oprolbare tekst

Deze totaal niet relevante laatste zin heeft voor de papieren krant toch een belangrijke functie. Mocht er net te weinig ruimte zijn om het hele bericht te plaatsen, dan kan de eindredactie hem zonder problemen laten vallen. Geen haan die er naar kraait. En als er nog iets minder plaats is, dan slopen we de voorlaatste zin er ook uit. Net zo lang tot alleen de lead nog over is, waar je gelukkig alle belangrijke info al had ingepropt. Oprolbare tekst wordt het ook wel genoemd.

Tekstmodel voor nieuwsberichten

De omgekeerde piramide als tekstmodel is vooral geschikt voor nieuwsberichten. Geen journalist hanteert deze indeling voor een interview of achtergrondverhaal en al helemaal niet voor een opiniestuk. Dat bouw je immers stap voor stap op met steekhoudende argumenten, zodat je kunt afsluiten met het allerbelangrijkste: een conclusie waar tegen die tijd geen speld meer tussen te krijgen is. Voor persberichten is de omgekeerde piramide wel weer een handige: de journalist kan dan zelf bepalen of hij het hele bericht of alleen het eerste stuk overneemt. Is jouw persbericht alleen maar in z’n geheel bruikbaar, dan is de kans dat het geplaatst wordt veel kleiner.

Tussenkopjes scannen

De aanbeveling om op het web volgens de omgekeerde piramide te schrijven, wordt vaak als volgt beargumenteerd: mensen lezen niet graag van een beeldscherm en haken meestal direct na de eerste alinea af. De echte volhouders scannen misschien nog wat tussenkopjes, maar geloof maar niet dat er iemand overblijft die je zorgvuldig geformuleerde laatste alinea leest. Want: internetters hebben altijd haast. Voordat ze bij het eind van je verhaal zijn, hebben ze al lang weer op een andere aantrekkelijke link geklikt.

Korte teksten op internet

Maar waarom nemen webschrijvers dan nog de moeite om deze laatste alinea überhaupt te schrijven? Er is in elk geval geen praktische reden voor, zoals die er voor de krant wel is. Als we vanaf nu allemaal de laatste alinea schrappen en de alinea daarvoor en de alinea dáárvoor, houden we alleen maar heel bondige en heldere intro’s over en komen we meteen tegemoet aan een ander dogma in de wereld van schrijven voor het web: dat alle teksten kort moeten zijn, want men leest toch nauwelijks.

Veel en kwalitatieve content

Het zijn wat mij betreft achterhaalde richtlijnen en ideeën over webtekst, waar we – in een tijd waarin het belang van veel en kwalitatieve content als nooit tevoren wordt onderstreept – met een gerust hart afscheid van kunnen nemen. Als ik alleen al naar mijn eigen leesgedrag kijk, zit dat heel anders in elkaar. Niet dat ik nou per sé dé gemiddelde internetgebruiker vertegenwoordig, maar het is mij wel duidelijk waarom ik lees op de manier waarop ik lees. En ik denk dat veel internetgebruikers dat op dezelfde manier doen als ik.

Het grote scannen

Ik begin aan een langer artikel als ik word getriggerd door de kop en het onderwerp. Voor ik verder lees, kijk ik even hoe lang het is, maar als ik het echt interessant vind, word ik niet afgeschrikt door lengte of veel tekst onder de vouw. Ik lees het hele intro en dat bepaalt of ik verder lees of niet. Ga ik door, dan lees ik de volgende alinea nog vrij grondig, maar daarna begint het grote scannen. Daarmee ga ik wel door tot de láátste alinea en die lees ik weer helemaal. Ik wil weten wat de conclusie is en of er nog iets aan de orde is gekomen, wat ik tijdens mijn scannende leesgedrag niet heb opgemerkt. Bovendien kijk ik of ik – nu ik het einde van het artikel heb gehaald – er nog iets mee kan. Delen, reageren of upvoten: deze knoppen staan over het algemeen onderaan.

€ is het nieuwe F

Als mijn leesgedrag in een heatmap-patroon zou worden weergegeven, zou het voor het grootste deel overeenkomen met de F van Jakob Nielsen. Alleen zou er onderaan nog een oplichtende alinea tevoorschijn komen, waardoor het patroon meer wegheeft van een euro-teken. Het betekent dat de laatste alinea wel degelijk van belang is, minstens zo belangrijk als de eerste. Dat is namelijk de alinea die bepaalt of ik het artikel deel en of ik er een positieve beoordeling aan geef. Anders gezegd: het is de alinea die doorslaggevend is voor de conversie van je verhaal. Grappig dat dat wordt weerspiegeld in een euro-teken, nietwaar?

Extra aandacht voor de laatste alinea

Het is precies de reden voor dit nieuwe tekstmodel, dat – tot mijn grote vreugde en verbazing – de vorm kreeg van een wijnglas. Begin met belangrijke informatie. Dat waar je de lezer mee je verhaal in wilt trekken, maar waarin je hem ook laat weten wat hij kan verwachten als hij doorleest. De tekst die je lezer niet per sé heel grondig hoeft te lezen om te begrijpen waar het over gaat, staat ergens onder de helft van het hele verhaal. Maar aan de laatste alinea besteed je extra veel aandacht. Webteksten volgens het rechtopstaande wijnglasDaarin geef je een sterke samenvatting of je beloont zijn doorzettingsvermogen met een interessant weetje of een leuke uitsmijter.

Het rechtopstaande wijnglas

De voet van het glas is de basis waar je hele artikel op gebouwd is. Daar kun je mee beginnen, maar nog belangrijker is dat je ermee eindigt. Het zorgt namelijk dat je verhaal overeind blijft staan. Ik noem dit model dan ook: het rechtopstaande wijnglas. Ook omdat een omgekeerd wijnglas natuurlijk een slechte zaak is, altijd.