Idiomatisch vertalen

10 januari 2017, geschreven door Fimke Duursma
Vertalen

Elke taal heeft z’n eigen typische zinnetjes. Van die vaststaande uitdrukkingen die je niet letterlijk kunt vertalen, omdat dat nonsens oplevert in de trant van ‘make that the cat wise’ (de gelijknamige Facebook-pagina is overigens een aanrader). Het is dus zaak om er een Nederlands equivalent voor te vinden. Idiomatisch vertalen noemen we dat. 

De hele dag door gebruik je dit soort vaste zinnetjes. Het dagelijks taalgebruik hangt er bij wijze van spreken van aan elkaar. Een paar voorbeelden, uit het Nederlands, Fries, Frans en Engels:

Mij niet gezien.

Daar ga je al.

Even een blokje om.

It giet oan. (Het gaat door)

Allez! Un petit effort! (Kom op! Even doorzetten!)

Don’t hold your breath. (Verwacht er niet te veel van)

That’s not my cup of tea. (Dat is niet mijn ding)

Inmiddels kun je met ‘dat is niet mijn kopje thee’ trouwens in Nederland ook wel wegkomen zonder al te veel verwarring te zaaien.

Idiomatisch vertalen

De voorbeelden hierboven heten ‘idiomatische uitdrukkingen’ en die wil je dus idiomatisch vertalen. De zinnetjes moeten in hun geheel geïnterpreteerd worden: je kunt de betekenis niet afleiden uit de afzonderlijke woorden. Wij vertalen ze het liefst met een uitdrukking die in het Nederlands veel voorkomt. En dat wil nog weleens wat hoofdbrekens opleveren.

Jetzt geht’s los

In een brochure over een type auto was een pagina gewijd aan de beschikbare velgen. Het intro begon als volgt:

Jetzt geht’s rund – in welcher Form, entscheiden Sie selbst.

Dit is natuurlijk een verwijzing naar het bekende zinnetje ‘jetzt geht’s los’. Het was even broeden op een Nederlands gezegde dat toepasselijk zou zijn op die plek. Het is geworden: ‘Het wiel is rond’, een verwijzing naar ‘de bal is rond’.

Niks meer aan doen

Voor een tv-commercial beten we onze tanden stuk op het zinnetje “Wouldn’t change a thing.” We dachten in eerste instantie aan ‘Niks meer aan doen’. Maar helaas, dat was geen optie, omdat hetzelfde zinnetje later terugkwam in een andere context.

Eerst is ‘Wouldn’t change a thing’ een reactie op een opmerking van de tegenspeelster over de uitstekende smaak van de koffie. Even later is het een antwoord op de vraag of alles oké is:

“Alles oké?”

“Niks meer aan doen.”

Dat klinkt een beetje raar. We moesten dus met een vertaling komen die in beide contexten hout snijdt. We kozen voor “Kan niet beter”: een idiomatische uitdrukking die op beide plekken goed past.

Gevoel vertalen

Bij vertalingen naar het Nederlands is het letterlijk overbrengen van betekenis vaak net niet genoeg. De tekst heeft in de oorspronkelijke taal een doelstelling en die moet meeverhuizen naar de Nederlandse tekst. Idiomatische zinnetjes spelen daarbij een belangrijke rol.

Als tekstschrijver moet je de betekenis van het zinnetje in het origineel kennen, maar ook het gevoel dat het oproept. Je moet bij wijze van spreken weten welke gezichtsuitdrukking of welk handgebaar erbij hoort. En dan een passend Nederlands equivalent vinden. Een uitdaging, maar dat is waarom wij idiomatisch vertalen zo leuk vinden. Oftewel: vertaalopdrachten? Kom maar op!