Doe normaal

24 januari 2017, geschreven door Charlotte Snel
Vertalen

Een taal reflecteert de cultuur en de mentaliteit van de sprekers. Cultureel vertalen is de vertaalslag maken naar de achtergrond van de doelgroep. In ons geval is dat meestal de nuchtere, directe en weinig gezagsgevoelige Nederlander.

Amerikanen vinden iets al snel iets great, delightful of amazing, met een uitroepteken. En natuurlijk vertalen wij dit soort statements door te schrijven dat de smaak van het product heerlijk is of het ontwerp prachtig. Het is daarbij zaak om de grens van het enthousiast aanprijzen op te zoeken, maar er nét niet over te gaan. Zodra je je in je vertaling laat verleiden tot superlatieven als fantastisch of ongelofelijk, hoor je opeens de stem van die ene buurman in je hoofd: ‘Doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg.’

Onvergetelijk

En daarmee omschrijft hij eigenlijk in één idiomatische zin de communicatiestijl van Nederlanders. We zeggen graag waar het op staat, zonder veel omhaal en met weinig poespas. Overdrijf niet en zorg dat het wel ergens op slaat. Zo hebben wij een tijdje zitten broeden op een vertaling voor ‘to remember’. We dachten eerst aan ‘memorabel’, maar dat was te veel een tongbreker. En ‘onvergetelijk’ vonden we meer iets voor een uitje naar een pretpark dan een koffiemoment. Het is immers niet te doen om elk kopje koffie te onthouden. Zo kwamen we uit op het simpele ‘bijzonder’. Heel normaal dus eigenlijk, maar wel gek genoeg.

Kwinkslagen vertalen

Geweldig, ook zo’n woord dat wij niet zo snel in een tekst zouden gebruiken. Tenzij het een grapje is. Zoals in de onvergetelijke commercial voor Rambol, geweldige noten. Want grapjes en kwinkslagen, daar houden de Nederlanders dan wel weer van. We hebben namelijk humor, in tegenstelling tot de Duitsers. Dit is overigens niet waar. Als het om cultuurverschil gaat hebben de Nederlanders het graag over die saaie Duitsers en hun langdradige droge teksten. Maar de teksten die wij vanuit het Duits naar het Nederlands moeten vertalen, zijn zo efficiënt als de Duitsers zelf en zitten vaak vol met subtiele woordgrapjes die niet eenvoudig in het Nederlands zijn om te zetten.

Tutoyeren

Dat de Nederlandse teksten losser en informeler zijn dan Duitse teksten is wel waar. En dit heeft wel degelijk met culturele achtergrond te maken. Nederlanders zijn nauwelijks gevoelig voor hiërarchie of gezag en dat merk je eigenlijk in alle communicatie. Het zou bij een Duitse financiële instelling bijvoorbeeld niet eens im Frage zijn om de klanten met du te gaan aanspreken. Want tutoyeren doe je daar alleen met kinderen, huisdieren, goeie vrienden en naaste familie. De opdracht om alle productteksten om te schrijven naar je en jij, zoals wij een paar jaar geleden voor een bank hebben gedaan en onlangs nog voor een groot opleidingsinstituut, zou voor een Duitse tekstschrijver dan ook ondenkbaar zijn.

Vlaams vertalen

Dat losse, informele en directe is typerend voor de Nederlandse schrijfstijl. We houden van de confrontatie, zijn niet snel beledigd en gauw tevreden als het om het tonen van respect gaat. En daarmee verschillen we van onze oosterburen, maar ook van die op zuid. De Vlamingen nemen in hun teksten graag wat meer afstand en zijn minder vatbaar voor het doe-maar-gewoon-prinicipe. Dat maakt de tone of voice van Vlaamse teksten anders dan de Nederlanders gewend zijn. Wij krijgen een enkele keer de opdracht Vlaamse teksten te vertalen voor de Nederlandse doelgroep. In het origineel komen dan bijvoorbeeld zinnen voor als: ‘Wij doen er alles aan om de grootste fijnproevers te verrukken met onvergetelijke degustatiemomenten.’ Ik hoor de buurman al denken.

Gerelateerd

Blog: idiomatisch vertalen
Case: Volkswagen